Η δημιουργία ενός improv long-form format από το μηδέν

Έχεις ασχοληθεί με τον αυτοσχεδιασμό για κάποια χρόνια, έχεις παίξει short-form games όπως καθε αυτοσχεδιαστής στην αρχή, ανακάλυψες την ελευθερία και τις δυνατότητες του αυτοσχεδιασμού στο free form και κάποια στιγμή έκανες το φυσικό επόμενο βήμα να δοκιμάσεις ένα ή περισσότερα μεγάλης διάρκειας format ή όπως τα αποκαλούμε long-form ή αφηγηματικά format. Μέχρι αυτή την στιγμή του ταξιδιού ήσουν κυρίως ένας άνθρωπος που μάθαινε και ακολουθούσε έτοιμες δομές που έβρισκε ή διδασκόταν. ΓΙα τον κάθε ένα από εμάς το επόμενο βήμα στην εξέλιξη του αυτοσχεδιασμού είναι πάντα η ανάγκη και η επιθυμία να δημιουργήσουμε εμείς το δικό μας long-form format από το μηδέν. Ένα βήμα που κρύβει δυσκολίες, προκλήσεις και τρομερο ενδιαφέρον. Ποια είναι όμως τα βήματα που απαιτούνται; Τι πρέπει να λάβεις υπόψη, ποιοί είναι οι στόχοι που πρέπει να βάλεις, οι παγίδες που πρέπει να αποφυγεις για να φτάσεις στο τελικό αποτέλεσμα που οραματίζεσαι; Αυτά θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε σε αυτό το άρθρο.

Η δημιουργία ενός improv long-form format από το μηδέν δεν είναι απλώς μια καλλιτεχνική έμπνευση, αλλά μια συνειδητή διαδικασία σχεδιασμού, μελέτης, δοκιμής, επανεξέτασης και εξέλιξης. Ένα long-form format καλείται να υποστηρίξει μια ενιαία αφήγηση, ρεαλιστικούς χαρακτήρες και αφηγηματική συνέπεια για μεγαλύτερη διάρκεια, χωρίς να αφαιρεί την ελευθερία του αυτοσχεδιασμού.

Ας δούμε αναλυτικά τα βασικά βήματα που οδηγούν από την αρχική ιδέα σε ένα λειτουργικό και ενδιαφέρον improv format μεγάλης διάρκειας

ΤΟ ΠΟΤΕ

Αν και η επιθυμία να δημιουργήσει κάποιος ή μια ομάδα το δικό τους format, είναι σίγουρα ελκυστική, ιδίως όταν έχεις δει κάποια αντίστοιχη επιτυχημένη παράσταση, η διαδικασία της δημιουργίας δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει αν δεν υπάρχει η απαιτούμενη εμπειρία και τα εφόδια για να προχωρήσεις. Μπορούμε να πούμε περιληπτικά πως η κατάλληλη χρονική στιγμή για να προχωρήσει κανείς σε αυτό το βήμα έρχεται όταν έχουν ήδη γίνει τα παρακάτω.

Να έχεις αποκτήσει τις αυτοσχεδιαστικές ικανότητες που απαιτεί η παρουσίαση ενός αφηγηματικού format.

Η συμμετοχή σε ένα αυτοσχεδιαστικό έργο αφηγηματικής μορφής απαιτεί από τους αυτοσχεδιαστές να έχουν αποκτήσει τα skills του αυτοσχεδιασμού σε ένα αρκετά καλό επίπεδο. Πρέπει να πάρουμε υπόψη πως σε ένα LF οι ηθοποιοί πρέπει να είναι σε θέση όχι μόνο να κατέχουν σε πολύ καλό επίπεδο τις βασικές αρχές του αυτοσχεδιασμού αλλά να έχουν αποκτήσει τις ικανότητες να δημιουργούν ρεαλιστικούς χαρακτήρες με βάθος, να μένουν σε αυτούς για ώρα και να τους εξελίσσουν καθώς και να έχουν κατανοήσει τις αρχές και τα δομικά στοιχεία του storytelling. Μια ιστορία “μεγάλης” διάρκειας δεν ικανοποιεί τον θεατή αν μένει μόνο σε gimmicks ή παρουσιάζει ασύνδετες σκηνές, αλλά πρέπει να στήνεται και να εξελίσσεται στον χρόνο κρατώντας τη δομή του storytelling.

Να έχεις εξασκηθεί και να έχεις παρουσιάσει υπάρχοντα format. Δουλεύοντας πάνω σε ένα ή καλύτερα σε περισσότερα format που είναι ήδη δοκιμασμένα και ολοκληρωμένα δίνεις στον εαυτό σου τη δυνατότητα να εξασκηθεί βιωματικά στις φόρμες αυτές και να κατανοήσεις καλύτερα μέσα από την εμπειρία σου τις ανάγκες που προκύπτουν, τις δυνατότητες που ανοίγονται και να κατανοήσεις τις προϋποθέσεις που θέτει μια παράσταση LF για να είναι επιτυχημένη. Επίσης, σημαντικό είναι η τριβή με τα υπάρχοντα format και τις δομές τους για να έχουμε πάντα στο μυαλό μας τι εξυπηρετεί και τι όχι κάθε μία από τις υπάρχουσες δομές στον ρόλο της αφήγησης.

Να έχεις έτοιμη και αποφασισμένη την ομάδα που θα ασχοληθεί με το project. Εδώ ανοίγονται δύο διαφορετικοί δρόμοι. Αν και η δημιουργία της διαδικασίας είναι μια κυρίως ομαδική δουλειά, μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. α) Μέσω μιας ισότιμης ομάδας που θα δουλέψει συνεργατικά για την εξερεύνηση, μελέτη και δοκιμή του νέου format ή β) Ένα άτομο με την απαραίτητη εμπειρία θα αναλάβει την κύρια δουλειά για την οργάνωση και την ολοκλήρωση του project έχοντας μια ομάδα αυτοσχεδιαστών με την οποία θα συνεργαστεί, πρόθυμη να ακολουθήσει το πλάνο που θα της δοθεί. Ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση βέβαια είναι πάντα προτιμότερο και πιο αποδοτικό να δίνεται η ευκαιρία στα μέλη της ομάδας να συμμετέχουν δημιουργικά σε αυτήν τη διαδικασία και να προσφέρουν στη διάρκεια της εξέλιξης της με βάση τις ιδέες τους, τις ικανότητες τους και την εμπειρία τους

ΤΟ ΠΩΣ

Α) H κεντρική ιδέα

Το πρώτο βήμα με το οποίο ξεκινάμε πάντα, και χωρίς αυτό δεν έχουμε κάποιο στόχο να δουλέψουμε είναι να οριστεί με σαφήνεια το θέμα που θα αποτελέσει τη γενική ιδέα του format. Αυτό φυσικά καθώς μιλάμε για αυτοσχεδιασμό δεν είναι η «πλοκή», αλλά η γενεσιουργός ιδέα που τροφοδοτεί το παιχνίδι. Με βάση τα format που ήδη υπάρχουν αυτή μπορεί να είναι:

• ένα θεματικό ερώτημα (πχ «πώς επηρεάζει ο χρόνος τις ανθρώπινες σχέσεις;»),
• ένας συγκεκριμένος κόσμος ή περιβάλλον (πχ ένα σπίτι της ελληνικής υπαίθρου, ή μέσα ένα τραίνο)
• Ένα γνωστό είδος (π.χ. Η σειρά Star Trek, ή Ταινίες δράσης)
• Ένας συγκεκριμένο δημιουργός (π.χ. Ο Quentin Tarantino ή ο Σέξπιρ)
• Ένας περιορισμός ή μια ιδιαιτερότητα που γεννά δημιουργικότητα (π.χ. όλοι οι χαρακτήρες κρύβουν ένα μυστικό)

Η ιδέα πρέπει να είναι αρκετά απλή ώστε να γίνεται άμεσα κατανοητή από τους performers και το κοινό αλλά αρκετά «ανοιχτή» ώστε να παράγει υλικό σε βάθος χρόνου.

Β) Η δραματουργική επεξεργασία

Με βάση την κεντρική ιδέα, και ανάλογα ποιά είναι αυτή, το επόμενο βήμα είναι η δραματουργική επεξεργασία του έργου. Η διαδικασία αυτή ξεκινάει πριν κάνουμε οτιδήποτε άλλο για να δώσει την βασική κατεύθυνση του έργου τόσο καλλιτεχνικά όσο και τεχνικά. Θέτει τις βασικές ερωτήσεις και αναζητά τις απαντήσεις σε αυτές που προκύπτουν από τη βασική ιδέα αρχικά αλλά και από τα “θέλω” των δημιουργών. Η δραματουργία αποτελεί βασική αρχική προϋπόθεση αλλά εξελίσσεται και επαναπροσδιορίζεται συνεχώς σε όλη τη διαδικασία της ανάπτυξης του format. Ανάλογα φυσικά και την αρχική ιδέα μπορεί να είναι σχετικά απλή διαδικασία αλλά μπορεί και να απαιτεί μελέτη και εξάσκηση για μεγάλο χρονικό διάστημα για να ικανοποιήσει τον τελικό σκοπό.

Γ) Η δομή

Σε αυτό το στάδιο αποφασίζεται ποιου είδους δομή, και πόση ελευθερία ή έλεγχο χρειάζεται το format. Κάθε long-form ισορροπεί διαφορετικά ανάμεσα στο τι μπορούμε να κάνουμε και τι όχι. Κρίσιμα ερωτήματα είναι:

• Υπάρχουν προκαθορισμένα beats ή φάσεις;
• Επαναλαμβάνονται συγκεκριμένα μοτίβα;
• Πώς παρουσιάζουμε τα βασικά στοιχεία της ιστορίας αρχή–μέση–τέλος;

Η δομή δεν πρέπει να «οδηγεί» το παιχνίδι, αλλά να λειτουργεί σαν σκαλωσιά που βοηθά τους ηθοποιούς να επιτύχουν το τελικό σκοπό της ιδέας. Δεν είναι όμως μια απόφαση που παίρνουμε και είναι σίγουρο πως θα λειτουργήσει. Με τις πρόβες και τις δοκιμές προσπαθούμε να βρούμε τη βέλτιστη λύση.

2. Δεξιότητες και περιορισμοί

Κάθε format χρειάζεται ξεκάθαρους κανόνες. Όχι, πολλούς, αλλά ουσιαστικούς. Οι κανόνες:

α) Προστατεύουν το concept, ώστε να είμαστε πιστοί σε αυτό που παρουσιάζουμε

β) δημιουργούν κοινή γλώσσα μεταξύ των performers,

Παραδείγματα κανόνων μπορεί να είναι ποιος εισέρχεται πρώτος στη σκηνή, πώς αλλάζουν οι σκηνές, αν επιτρέπονται time jumps ή αν κάποιο στοιχείο αποτελεί βασικό δομικό μέρος του format.

3. Πρόβες και πειραματισμός

Στις δοκιμές αποκαλύπτονται πρακτικά:

α) Σημεία που μπλοκάρουν το παιχνίδι,

β) κανόνες που είναι περιττοί ή που πρέπει να προστεθούν

γ) δεξιότητες ή τεχνικές ανάγκες που δεν είχαν προβλεφθεί.

Η διαδικασία αυτή απαιτεί αποδοχή της αποτυχίας ως βασικό εργαλείο εξέλιξης και όχι ως λάθος που μας απογοητεύει.

ΤΟ ΜΕΤΑ

Έφτασες λοιπόν στο σημείο που μετά από πρόβες, δοκιμές, μελέτη και πειραματισμό έχεις ολοκληρώσει τη δημιουργία του νέου Format και είσαι στη θέση να το παρουσιάσεις για πρώτη φορά στο κοινό. Ο ενθουσιασμος είναι στο έπακρο, δεν βλέπεις την ώρα να ανέβεις στη σκηνή και να δείξεις το αποτέλεσμα της δουλειάς που έχει γίνει. Είναι μια στιγμή που όλοι όσοι έχουμε περάσει αυτό το ταξίδι θυμόμαστε έντονα. Η πρώτη φορά που παρουσιάζεται το νέο format είναι όμως απλά η αρχή του ταξιδιού. Η διαδικασία της επανάληψης στη σκηνή, οι όσο γίνεται περισσότερες παραστάσεις είναι αυτά που θα δώσουν την τελική μορφή. Προσφέρουν τη δυνατότητα για συνεχή εξάσκηση σε αληθινές συνθήκες πάνω σε όλα αυτά που απαιτεί το format, τη δυνατότητα για feedback, για διορθώσεις, προσθήκες ακόμα και για την ανακάλυψη δυνατοτήτων που δεν ήταν ορατές μέχρι αυτό το έργο να μορφή μπροστά στο κοινό. Κάθε φορά που παρουσιάζεται το έργο είναι και μια ευκαιρία να τελειοποιηθεί, να ωριμάσει και να ολοκληρωθεί ακόμα περισσότερο.

Παρά τις δυσκολίες και όσο και αν αυτό το μικρό άρθρο ίσως δείχνει σε κάποιους πως ένα τέτοιο εγχείρημα είναι δύσκολο, να έχετε πάντα υπόψη πως η ανταμοιβή να βλέπεις κάτι δικό σου να παίρνει σάρκα και οστά καθώς και πως η διαδικασία αυτή θα κάνει τον κάθε ένα που ασχολείται εν τέλη να γίνει καλύτερος αυτοσχεδιαστής είναι αυτά που μετράνε στο τέλος.

Στη House of Improv διδάσκουμε long form format στο τρίτο έτος. Οι μαθητές μας έρχονται σε επαφή με κάποια υπάρχοντα και γνωστά format στο πρώτο εξάμηνο, ενώ στο δεύτερο εκπαιδεύονται σε ένα συγκεκριμένο που θα παρουσιάσουν στο τέλος του ετους. Μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε γνωστά format, ή να δουλέψουν σε ένα από αυτά που έχουμε δημιουργήσει εμείς, ή ακόμα και να φτιάξουμε μαζί κάτι καινούργιο. Μπορείτε να δείτε περισσότερες  για το πρόγραμμα εκπαίδευσης αυτοσχεδιαμού για long form πληροφορίες εδώ.